Het therapie-vinkje als sneltrein naar de genderkliniek

De logische ouderlijke stap

Een ouderkoppel kwam in beeld bij de oudergroep Gendervisie. Hun kind is 17. In plaats van meteen de genderroute in te gaan, zochten zij een psycholoog die niet primair op gender focust, maar op de andere problemen van hun kind: mogelijke trauma's, seksueel misbruik, depressie, angst, autisme of andere ontwikkelingsvraagstukken. Zij vonden zo'n behandelaar. Dat is precies wat veel kritische ouders willen: eerst de hele persoon zien, niet alleen de genderklacht.

Wat de klinieken zeggen

Genderklinieken presenteren hun traject als holistisch. Er zou zorgvuldig gekeken worden naar comorbiditeit. Thomas Steensma (psycholoog van de Amsterdamse kliniek) en anderen hebben in het verleden cijfers genoemd waaruit blijkt dat een groot deel (rond de 75 procent) van de aanmelders de intake doorkomt. Dat klinkt als selectie. Maar hoe werkt die selectie in de praktijk?

Mensen die bij de kliniek worden geweerd omdat er te veel trauma, misbruik of andere psychische problematiek in beeld is, krijgen te horen dat ze eerst "aan zelfonderzoek" moeten doen. Vaak bij PsyQ of vergelijkbare GGZ-voorzieningen. Na een jaar of langer therapie melden ze zich opnieuw aan. Het therapievinkje staat dan in het dossier. De kliniek kan zeggen: er is al aan de onderliggende problemen gewerkt, we kunnen verder. In de praktijk kan de doorstroom richting 100% gaan voor wie doorzet.

De valkuil van de niet-affirmatieve psycholoog

Nu de ouders die zelf de regie namen. Hun kind heeft — op initiatief van de ouders — therapie gevolgd bij een psycholoog die juist niet genderbevestigend werkt. Voor de vorm is er therapie geweest. Maar het door de ouders gewenste resultaat — dat het kind afstapt van de transitiewens — blijft zeer waarschijnlijk uit, omdat het geen intrinsieke keuze van de patiënt zelf was. Toch staat er een behandeltraject in het dossier.

Wanneer het kind zich nu via de huisarts aanmeldt bij een genderkliniek, is de kans dat hij of zij door de intake komt groot. "Goed gedrag." Alle voorstadia-linkjes zijn keurig afgeturfd. Precies wat de ouders niet wilden.

Intrinsieke motivatie en desistance

Therapie werkt in de regel het best wanneer de patiënt zelf enigszins intrinsiek gemotiveerd is. Bij veel jongeren met genderdysforie ontbreekt die motivatie voor exploratie van andere oorzaken. Zij zien hun genderidentiteit als vaststaand en elke niet-bevestigende benadering als vijandig.

Een traject van het type "ik doe het voor mijn ouders" maakt echte desistance minder waarschijnlijk. De sessies blijven oppervlakkig of worden ervaren als weerstand. Ondertussen staat het vinkje wel in het dossier. De kliniek ziet "therapie gehad", niet de inhoud of het gebrek aan eigen buy-in.

Wat ouders wél kunnen doen

Je kunt de keuze van een 16- of 17-jarige niet sturen. Boven die leeftijd heeft elk mens autonomie over het eigen lichaam. Wat je wél kunt doen, is documenteren en een zo volledig mogelijk beeld creëren.

Download de Genspect Gender Dysphoria Support Tool (Nederlandse versie) en vul die in met zoveel mogelijk familieleden en kennissen die het kind goed kennen. Draag het resultaat over aan de huisarts, de GGZ-therapeut, de verzekeraar en — als het zover komt — de genderkliniek. Wees open naar je kind toe: je doet dit uit bezorgdheid, omdat je andere problemen ziet en wilt voorkomen dat je kind later spijt krijgt of onnodig medisch wordt behandeld.

De tool dwingt aandacht voor de volledige diagnostische criteria (consistent, persistent, insistent) en voor onderliggende factoren. Klinieken hebben de neiging ouder- en familie-input te minimaliseren. Door dit gestructureerd aan te leveren, leg je een documentatiespoor vast dat later van pas kan komen als er spijt of schade ontstaat. De veelgeciteerde lage spijtpercentages (vaak rond 1%) worden inmiddels sterk betwist vanwege hoge uitval in follow-uponderzoeken en groeiend aantal detransitie-verhalen.

Als ouder ben je verantwoordelijk voor de veiligheid van je kind. In de huidige praktijk is grondige documentatie via een tool als die van Genspect een van de weinige concrete stappen die je nog kunt zetten.