Detransitioners spreken — wat Lisa Littmans survey blootlegt

In 2021 publiceerde Lisa Littman een survey onder 100 mensen die medisch waren getransitioneerd en daar weer op terugkwamen. De data zijn ongemakkelijk voor de affirmatieve consensus: de meesten kregen geen serieuze beoordeling, hadden onderliggend trauma of comorbiditeit, en voelen zich nu door het zorgsysteem in de steek gelaten.

Wie zijn de detransitioners?

Littman bevroeg 100 detransitioners — 69% biologisch vrouw, 31% biologisch man. Gemiddelde leeftijd bij transitiebegin: 22 jaar. Gemiddelde leeftijd bij detransitie: 25 jaar. Driekwart had cross-sex hormonen gebruikt, een kwart had chirurgie ondergaan — chirurgie die niet ongedaan kan worden gemaakt.

Dit is geen marginale groep "die er nooit klaar voor was". Het is een groep die — net als de huidige patiënten — door professionele zorg is gelopen en er gehavend uitkwam.

Wat veroorzaakte de dysforie?

De survey vroeg detransitioners terug te kijken naar de bron van hun dysforie. De antwoorden ondergraven het verhaal dat dysforie "een aangeboren mismatch tussen brein en lichaam" is:

• 60% noemt onderliggend trauma of een psychische aandoening die niet adequaat werd behandeld.
• 49% wijst op homofobie of internalised homophobia — het idee dat lesbisch of homo zijn "erger" is dan trans.
• 38% noemt seksueel trauma als component, vooral bij de vrouwelijke groep.
• 23% noemt sociale invloed: vrienden, online communities, de drang ergens bij te horen.

Dit zijn percentages die optellen tot meer dan 100% omdat respondenten meerdere oorzaken aangaven. Maar het beeld is helder: dysforie was bij deze mensen geen op zichzelf staand verschijnsel, het was de top van een ijsberg die nooit is opgegraven.

Wat zorgverleners verzuimden

De meest onthutsende cijfers gaan over de beoordeling die deze patiënten kregen vóór hormonen en chirurgie:

• 55% rapporteert dat ze geen adequate evaluatie kregen vóór medische transitie.
• 27% bij de vrouwelijke groep kreeg hormonen na één bezoek of minder bij een zorgverlener.
• Een meerderheid voelde zich onder druk gezet om "trans genoeg" over te komen om hormonen te krijgen.
• Slechts 24% had het gevoel dat hun zorgverlener serieus onderzocht of er iets anders speelde dan dysforie.

Dit is geen verhaal over "een paar verkeerde diagnoses". Dit is een systemisch verzaken: zorgverleners die patiënten niet onderzoeken, vragen niet stellen, alternatieven niet aanbieden. Het affirmatieve model in de praktijk.

Waarom de detransitie?

• Realisatie dat dysforie iets anders maskeerde (70%). Trauma, angst, eetstoornis, seksuele oriëntatie — toen die werden aangepakt, verdween de dysforie.
• Gezondheidsschade door hormonen (62%). Bot-, hart-, lever- en huidproblemen. Pijn op plekken die niet zouden moeten pijn doen.
• Spijt van chirurgie — sterk gerelateerd aan mastectomie bij jonge vrouwen.
• Verandering in politieke of religieuze opvattingen (23%). Onafhankelijk denken zonder de community-druk.

Wat het zorgsysteem daarna deed: niets

De meeste detransitioners rapporteren dat ze ná de detransitie geen ondersteuning ontvingen van het zorgsysteem dat hen ooit had getransitioneerd. Slechts 24% kreeg adequate hulp bij detransitie. Veel detransitioners moeten zelf uitzoeken hoe ze hormonen veilig staken, hoe ze stem-, haar-, lichaamsproblemen aanpakken, en hoe ze omgaan met de psychologische impact van blijvende veranderingen.

Detransitioners worden in de affirmatieve communities vaak verstoten — "verraders", "TERFs", "ze waren nooit echt trans". Ze verliezen niet alleen hun lichaam zoals het was; ze verliezen ook de gemeenschap die ze hadden opgebouwd.

Wat dit betekent voor Nederlandse ouders

De Nederlandse genderpoli's claimen "zorgvuldige beoordeling". Ze publiceren geen detransitiecijfers. Ze publiceren geen lange-termijnfollow-up. Wie als ouder twijfelt aan de voorgestelde route voor zijn kind, kan deze Littman-data gebruiken als gespreksstof: vraag de zorgverlener om de Nederlandse equivalente cijfers. Vraag hoeveel detransitioners zij zelf in zorg hebben gehouden. Het antwoord — meestal "we volgen ze niet" of "we zien ze nauwelijks" — is zelf bewijs.

Voor wie nu in detransitie zit

Detransitioners in Nederland kunnen terecht bij internationale netwerken zoals Post-Trans en bij Transouders.nl, die contact onderhoudt met de Nederlandse detransition-community. Genspect heeft een specifieke detransitioner-resource. Niemand hoeft dit alleen door te maken — ook al fluistert het affirmatieve circuit nog steeds dat detransitioners "extreem zeldzaam" zijn.

Bron: Lisa Littman (2021), "Individuals Treated for Gender Dysphoria with Medical and/or Surgical Transition Who Subsequently Detransitioned: A Survey of 100 Detransitioners", Archives of Sexual Behavior 50, 3353–3369. Aanbevolen door Cardinal Support Network in hun Detransition & Recovery-resources.